Wetenschappelijk Bureau

kennislab

Inleiding

Het onderzoek naar veiligheid heeft de afgelopen 50 jaar een aanzienlijke ontwikkeling doorgemaakt. Lag het accent aanvankelijk op technische oplossingen, later kwam daar de aandacht voor menselijke factoren (human factors) bij; een onderzoeksgebied dat zich, onder andere, bezighoudt met de organisatie rond veiligheid en de mogelijkheden en beperkingen van de mens. Om veiligheid in organisaties te vergroten, gaat het dus niet alleen om technische en organisatorische oplossingen maar ook om psychologische inzichten. Hoe dient de mens beschouwd te worden in relatie tot techniek, of de organisatie waarin hij werkzaam is? Wat drijft een mens in zijn professioneel handelen? En welke vraagstukken spelen er als we met een groep mensen te maken hebben? Een integrale aanpak is nodig waarbij technische, organisatorische en psychologische inzichten worden gecombineerd.

Vooral in complexe situaties, waarin mensen met onverwachte gebeurtenissen in ingewikkelde techniek worden geconfronteerd, vormt veiligheid een belangrijke component. In dergelijke situaties is er veelal niemand die het volledige overzicht heeft van de situatie en de mogelijke risico’s, laat staan een passende oplossing heeft om die risico’s te beheersen. Zo’n antwoord kan alleen gevonden worden met behulp van degelijke online/real-time analyses (sensemaking), gebundeld inzicht en een gecombineerde aandacht.

Veiligheid is niet alleen in complexe situaties van belang. Ook in de dagelijkse gang van zaken speelt de zorg voor veiligheid een belangrijke rol. Het is belangrijk dat de techniek en organisatie op orde zijn, maar ook dat iedereen weet wat hem te doen staat en wat van hem verwacht wordt. In dit verband hanteert men regelmatig (onduidelijke) begrippen als veiligheidscultuur, veiligheidsbewustzijn (situational awareness, mindfulness), veerkracht (resilience) en het ‘niet-pluisgevoel’ (weak signals).

Daarnaast heeft het toepassingsgebied van de veiligheidskunde zich de afgelopen decennia verbreed. Speelde veiligheid aanvankelijk alleen een rol in productieomgevingen, later kwamen daar energieopwekking (kerncentrales), transport (luchtvaart, rail- en wegvervoer), de zorgsector (acute hulp, ziekenhuizen, verpleegtehuizen, etc.), en sociale veiligheid bij. Er is dus niet alleen sprake van een verdieping van het vakgebied, maar er heeft ook een aanmerkelijke verbreding plaatsgevonden.

Veiligheidskundigen met verschillende achtergronden en werkzaam in uiteenlopende toepassingsgebieden worden vanuit hun dagelijks werk geconfronteerd met diverse complexe problemen, maar kunnen vaak slecht wijs uit de antwoorden die vanuit de markt of de wetenschap worden aangedragen. Inzichten vanuit de wetenschap zijn vaak te abstract en kunnen niet direct toegepast worden. Oplossingen vanuit de markt zijn niet of nauwelijks gefundeerd en brengen dus een aanzienlijk afbreukrisico met zich mee. Voorstellen voor probleemoplossingen leiden zelden via een gecontroleerd proces tot resultaten; waar al sprake is van een aantoonbare relatie tussen activiteit en effect wordt het verbeterproces veelal via ‘trial and error’ gestuurd. Er is duidelijk grote behoefte aan een platform waarin praktijk en wetenschap, techniek en gedragswetenschappen samenkomen.

Het Wetenschappelijk Bureau

Ondanks het feit dat velen bovenstaande situatie (h)erkennen, worden er pas sinds kort pogingen ondernomen om wetenschappelijke kennis te gebruiken om de effectiviteit en efficiëntie van veiligheidskundigen te verbeteren; bijvoorbeeld door middel van het opstellen van kennisdossiers en richtlijnen. De NVVK is als beroepsvereniging van veiligheidskundigen het aangewezen instituut om hierin verder het voortouw te nemen.

Het Wetenschappelijk Bureau (WB) van de NVVK is een initiatief van Frank Guldenmund, Victor Roggeveen en Walter Zwaard; zij worden ondersteund door Petra Scheffers. Het Bureau is geworteld in de wetenschap maar omdat het uiteindelijk voor de leden van de vereniging opereert staat het ook stevig in de dagelijkse praktijk. Het WB kan verschillende taken voor de vereniging vervullen; het WB werkt hierbij in principe vraag-gestuurd maar houdt een vinger aan de pols van wetenschappelijke ontwikkelingen en ontwikkelingen in de maatschappij. Taken van het WB zouden, onder andere, kunnen zijn:

I. Kennis ontsluiten; het WB volgt op aanwijzing van het HB, op verzoek van leden of op eigen initiatief een bepaalde wetenschappelijke ontwikkeling op het gebied van veiligheid en risicobeheersing en vat deze ontwikkeling in een rapport samen; dit rapport wordt via de website van de NVVK beschikbaar gesteld.
II. Kennisontwikkeling; het WB kan onderzoeken entameren waarin wetenschappelijke inzichten voor gebruik in de praktijk kunnen worden uitgewerkt. Ook kunnen bijvoorbeeld betrouwbare analyse-instrumenten ontwikkeld worden en beschikbaar worden gemaakt waarmee veiligheidskundigen hun problemen zélf grondiger in kaart kunnen brengen. De NVVK stelt jaarlijks een bedrag beschikbaar aan één (beginnende) onderzoeker, en lid van de vereniging, voor een voor veiligheidskundigen relevant onderzoek. De resultaten van dit onderzoek worden via de website van de NVVK beschikbaar gesteld. Meer informatie hierover wordt binnenkort bekend gemaakt.
III. Kennis overdragen; het WB organiseert voor de leden tenminste tweemaal per jaar ‘KennisLabs’ rond een bepaald onderwerp of thema. KennisLabs worden aangeboden op twee niveaus, op middelbaar (Mbo) en hoger niveau (Hbo/WO). Tijdens KennisLabs wordt (wetenschappelijke) kennis gepresenteerd en rond deze kennis een levendige dialoog gevoerd. De inhoud van de KennisLabs is deels vraag gestuurd. KennisLabs worden tegen gereduceerd tarief aan de NVVK leden aangeboden.
IV. Adviseren; het WB adviseert het HB of vakgroepen van de NVVK op hun verzoek over relevante onderwerpen; het advies wordt op de website van de NVVK aangeboden.
V. Ondersteunen en stimuleren van onderzoek; het WB stimuleert, adviseert en (eventueel) ondersteunt leden bij het uitvoeren van en publiceren over praktijkonderzoek. Publicaties worden via de website van de NVVK verspreid. Om onderzoek van veiligheidskundigen verder te ondersteunen biedt het WB regelmatig ‘Practica’ aan, waarin onderzoek vaardigheden worden gepresenteerd en geoefend. Practica worden tegen gereduceerd tarief aan de NVVK leden aangeboden.

Op dit moment ligt de nadruk van het WB vooral op het overdragen van kennis (III) en het ondersteunen en stimuleren van onderzoek (V). Voor de toekomst worden aanvullende plannen ontwikkeld en via de website bekend gemaakt.

KennisLabs

Het WB organiseert regelmatig KennisLabs waar wetenschappelijke kennis wordt ontsloten en gedeeld. Tijdens deze KennisLabs kunnen NVVK-leden tegen een gereduceerd tarief kennis nemen van bevindingen en ontwikkelingen op een bepaald, voor veiligheidskundigen relevant gebied. Deze KennisLabs worden zowel op Hbo- als op Mbo-niveau georganiseerd. Zij hebben beide een wetenschappelijk tintje (de één meer dan de ander), want het gaat om het slaan van een brug tussen de theorie (de wetenschap) en de praktijk (de veiligheidskunde). De KennisLabs op Mbo-niveau zullen vanzelfsprekend meer praktisch zijn dan die op Hbo/Wo-niveau. De sprekers zijn wetenschappers of ervaren adviseurs met specifieke kennis van het onderwerp die hier enthousiast over komen spreken. Zij leggen uit hoe zij tegen het onderwerp aankijken, hoe zij er onderzoek naar doen (wetenschappers) of hoe zij hoe zij wetenschap toepassen in de praktijk en wat zij daarbij ondervinden (adviseurs).

Een KennisLab werkt altijd op basis van een levendige dialoog tussen presentatoren en deelnemers over het onderwerp, want juist hierdoor kunnen deelnemers een brug bouwen naar hun eigen werksituatie. De KennisLabs zijn niet alleen bedoeld om kennis te ontsluiten of te delen, maar dienen ook als inspiratiebron voor eigen onderzoek of de adviespraktijk van de deelnemers.

KennisLabs voor Hbo/Wo-niveau worden georganiseerd door Frank Guldenmund en Walter Zwaard, voor Mbo-niveau door Frank Guldenmund en Cécile van der Velde.

Practica

Daarnaast zullen regelmatig Practica worden verzorgd. Practica zijn een- of tweedaagse bijeenkomsten waarin onderzoek vaardigheden worden gepresenteerd en geoefend. Practica zullen op Hbo-niveau worden aangeboden, maar, in tegenstelling tot de KennisLabs, wordt er geen specifieke voorkennis voorondersteld. De onderwerpen van de Practica sluiten aan bij de praktijk van het uitvoeren van (wetenschappelijk) onderzoek. Onderwerpen die in de Practica, onder andere, aan de orde zullen komen, zijn:
• Wetenschapsfilosofie (1 dag);
• Opzetten van een onderzoek en onderzoeksmethoden (2 dagen);
• Luisteren en vragen stellen (2 dagen);
• Data-analyse en statistiek (2 dagen);
• Kwalitatief onderzoek uitvoeren (2 dagen).

De KennisLabs worden in de regel gehouden bij Antropia te Driebergen. Voor alle KennisLabs worden (in principe) SKO-punten aangevraagd. In 2016 zullen de volgende KennisLabs worden aangeboden.

N.B. Op het ledenportaal (inloggen) treft u verdere informatie over KennisLabs.

 

Vorige KennisLabs

2016
Risicocommunicatie.
Sprekers: prof.dr. Ira Helsloot (o.a. Crisislab), dr. Marijn Poortvliet (Universiteit van Wageningen), dr. Ellen Kemler (VeiligheidNl), Walter Zwaard.
Onderzoeksdag. 7 juni 2016, Verkadefabriek Den Bosch. Deze interactieve dag over onderzoek is verzorgd door het WB en docenten van Avans Hogeschool. Deelname was mogelijk voor alle leden.

2015
Risicobeleving. Sprekers: Kees Keizer (RUG), Jop Groeneweg (RUL), Max Mendel (TUD), Juni Daalmans (Brain-based Safety) en Walter Zwaard.

2014
Leiderschap. Sprekers: Johan Alvehus (Univ. van Lund, Zweden), Paul ‘t Hart (UvU) en Reinoud Slot (ZiMBLE). Het verslag van dit KennisLab kunt u hier vinden.
Veiligheidscultuur en -klimaat. Sprekers: Dov Zohar (Israel Inst. of Technology), Bob Waisfisz en Frank Guldenmund (TUD). Het verslag van dit KennisLab kunt u hier vinden.

2013
Risicobesluitvorming. Sprekers: Marcel Zeelenberg (UvT), Ruben Jongejan, Ed Oomes.
Ongevalsonderzoek. Sprekers: John Kingston (UK), Arlette van der Kolk (OVV), Merlijn Mikkers (NS).

2012
Cultuur. Sprekers: Gert-Jan Hofstede (UvW), Reinoud Slot (ZiMBLE) en Frank Guldenmund (TUD).
Gedrag. Sprekers: Jop Groeneweg (RUL), Marius Rietdijk (VU), Julien Haffmans, Walter Zwaard en Frank Guldenmund (TUD).

Contact
Voor vragen over het Wetenschappelijk Bureau, de KennisLabs en Practica kunt u contact opnemen met het secretariaat: nvvk@veiligheidskunde.nl.

 

Ledenportaal

Vanaf 10 juni 2009 kunnen onze leden inloggen op het vernieuwde ledenportaal

Twitter